भारतातील सर्व नागरिक माहितीच्या अधिकाराखाली कोणत्याही शासकीय विभाग किंवा सार्वजनिक संस्थेबद्दल माहिती मिळवू शकतात.  आरटीआय कायद्याअंतर्गत अर्ज करण्याची आणि माहिती मिळवण्याची संपूर्ण प्रक्रिया जाणून घेण्यासाठी संपूर्ण बातमी वाचा.

माहिती अधिकार अर्ज कसा करावा – Mahiticha adhikar arj Kasa Karava

भारतीय संसदेने भ्रष्टाचाराला आळा घालण्यासाठी आणि सरकारी प्रक्रियेत पारदर्शकता आणण्यासाठी 2005 मध्ये माहितीचा अधिकार (आरटीआय) कायदा केला.  या कायद्यानुसार भारतातील कोणताही नागरिक सरकारच्या कोणत्याही विभागाची माहिती मिळवू शकतो.  आरटीआय हस्तलिखित किंवा टंकलेखन किंवा ऑनलाईन द्वारे दाखल करता येते.

कोणतेही विशिष्ट स्वरूप नसले तरी, आपण ज्या सरकारी किंवा सार्वजनिक संस्थेची माहिती मिळवू इच्छिता त्या वेबसाइटवर जाऊन आरटीआय अर्जाचे स्वरूप डाउनलोड करू शकता.  आरटीआय अंतर्गत माहिती केवळ लेखीच नव्हे तर तोंडीही मिळू शकते.  भारतातील कोणताही नागरिक माहिती अधिकार कायद्याअंतर्गत हिंदी, इंग्रजी, मराठी आणि कोणत्याही स्थानिक भाषेत माहिती मिळवू शकतो.

माहितीसाठी अर्ज पाठवा – माहिती अधिकार अर्ज कसा करावा

सरकारच्या सर्व विभाग, मंत्रालये आणि सार्वजनिक संस्थांमध्ये सार्वजनिक माहिती अधिकारी नियुक्त केले जातात.  माहिती अधिकार कायद्याच्या कलम 6 नुसार, केंद्र सरकार किंवा राज्य सरकारचा विभाग किंवा सार्वजनिक संस्था ज्यासाठी तुम्हाला माहिती मिळवायची आहे, मग तुम्हाला त्या विभागाच्या सार्वजनिक माहिती अधिकारी किंवा सहाय्यक सार्वजनिक माहिती अधिकारी यांच्याकडे अर्ज करावा लागेल.

याचा अर्थ असा की जर तुम्हाला राज्य सरकारच्या कोणत्याही विभागाकडून किंवा मंत्रालयाकडून माहिती मिळवायची असेल तर तुम्हाला त्या विभागाच्या किंवा मंत्रालयाच्या राज्य माहिती अधिकारी किंवा राज्य सहाय्यक माहिती अधिकारी यांच्याकडे अर्ज करावा लागेल.  याशिवाय, जर तुम्हाला केंद्र सरकारच्या कोणत्याही विभागाकडून किंवा मंत्रालयाकडून माहिती मिळवायची असेल, तर तुम्हाला त्या विभागाच्या किंवा मंत्रालयाच्या केंद्रीय जन माहिती अधिकारी किंवा केंद्रीय सहाय्यक सार्वजनिक माहिती अधिकारी यांच्याकडे अर्ज करावा लागेल.

किती दिवसात माहिती मिळेल – माहिती अधिकार अर्ज

माहिती अधिकार कायद्याच्या कलम 7 मध्ये तरतूद आहे की कोणतीही माहिती 30 दिवसांच्या आत दिली जाईल.  या व्यतिरिक्त, जर कोणतीही माहिती कोणत्याही व्यक्तीच्या जीवनाशी किंवा स्वातंत्र्याशी संबंधित असेल तर ती 48 तासांच्या आत प्रदान केली जाईल.  याचा अर्थ असा की जर कोणतीही माहिती भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 21 नुसार दिलेल्या जगण्याच्या अधिकाराशी किंवा स्वातंत्र्याशी संबंधित असेल तर अर्जदाराला ती माहिती 48 तासांच्या आत द्यावी लागते.

आता येथे प्रश्न असा आहे की माहिती देण्याच्या कालावधीची गणना कधी केली जाईल, तर उत्तर असे आहे की माहितीच्या अधिकाराअंतर्गत अर्ज शुल्क भरल्याच्या दिवसापासून त्याची गणना केली जाईल.  याचा अर्थ आरटीआय माहिती मिळवण्यासाठी फी जमा झाल्यापासून 30 दिवस मोजले जातील.  जर माहिती एखाद्या व्यक्तीच्या आयुष्याशी किंवा स्वातंत्र्याशी संबंधित असेल तर आरटीआय शुल्क जमा केल्यापासून 48 तास मोजले जातील.

ऑनलाईन तसेच ऑफलाईन अर्ज करता येतात

भारतातील कोणताही नागरिक आरटीआय कायद्याअंतर्गत ऑनलाइन तसेच ऑफलाइन अर्ज करू शकतो.  ऑनलाईन माहिती मिळवण्यासाठी आरटीआयच्या ऑनलाईन पोर्टल अर्थात www.rtionline.gov.in वर जाऊन अर्ज करावा लागतो.  यासाठी तुम्ही www.rtionline.gov.in वर नोंदणी किंवा Registration करून ऑनलाईन अर्ज करू शकता.  आपण नोंदणी न करता थेट ऑनलाइन अर्ज केल्यास, आपल्याला ‘अर्ज करा’ वर क्लिक करून थेट अर्ज करावा लागेल.

माहिती न देणाऱ्यांवर कारवाई

जर तुम्ही आरटीआय अंतर्गत कोणतीही माहिती मागितली असेल आणि कोणताही सार्वजनिक माहिती अधिकारी माहिती देण्यास नकार देत असेल तर त्याला त्यासाठी वैध कारण द्यावे लागेल.  यासह, या संदर्भात कोणतेही आवाहन केले पाहिजे, ते माहिती देईल.  अन्यथा त्याला दंड भरावा लागू शकतो.

आरटीआय कायद्याच्या कलम 20 नुसार, जर एखादी सार्वजनिक माहिती अधिकारी दुर्भावनापूर्णपणे कोणतीही माहिती नाकारत असेल किंवा खोटी माहिती देईल किंवा अर्धवट माहिती देईल किंवा कोणतीही माहिती देऊ नये म्हणून कोणतेही कागदपत्र नष्ट करेल तर त्याला दंड होऊ शकतो.

RTI कायद्याच्या कलम 20 मध्ये असे नमूद केले आहे की जर कोणताही अधिकारी निर्धारित वेळेत माहिती देत ​​नसेल तर त्याला दररोज 250 रुपये दंड आकारला जाईल.  दंडाची ही रक्कम 25 हजारांपेक्षा जास्त नसेल.  याशिवाय, केंद्रीय माहिती आयोग किंवा राज्य माहिती आयोग अशा अधिकाऱ्यांवर शिस्तभंगाची कारवाई करण्याची शिफारस करू शकतो.

हे पण वाचा :- 

• Mhada Lottery 2021 Online Form
• Google Input Tools Marathi
• Post Office Saving Scheme In Marathi

आरटीआय ऑनलाईन भरण्याची संपूर्ण प्रक्रिया जाणून घ्या

Related Page Content :